kümes hayvanlarında vitamin yetersizliğine bağlı hastalıklar

Kanatlı hayvanlarda vitamin-mineral yetersizliği sonuçları

Kanatlılar her ne kadar vitamin C’yi sentezleyebilme özelliğine sahip olsalar da diğer tüm suda eriyen ve yağda eriyen vitaminleri yemleri ile birlikte almak zorundadırlar. Vitamin toksitesi gözlenmez; ancak doğrudan veya dolaylı olarak vitamin yetersizliğine bağlı olan pek çok metabolik rahatsızlık gözlenir.

Vitamin A Noksanlığına Bağlı Nezle:

Yemlerin vitamin A bakımından noksan oluşu veya ranside yağ kullanımı nedeniyle diğer yağda eriyen vitaminler gibi vitamin A’nın da okside oluşu, civciv, piliç ve tavuklarda bazen tanınmaları güç birçok hastalıklara yol açar. Vitamin A noksanlığında ortaya çıkan arazlar başlıca sindirim sisteminde ve gözde yoğunlaşır. Gözde görme güçlükleri, burun, göz ve göz sinüslerinde koyu kıvamlı bir akıntı birikir. Yemek borusu ve soluk borusunda beyaz veya sarı renkli küçük torbacıklar oluşur. Kıkırdak ve kemik gelişimi aksar. Ergin tavuklarda yumurta verimi ve yumurtadan çıkış gücü düşer. Bu tür hastalıkların tedavisi yeme veya suya normalin 3-5 katı vitamin A katkısıyla yapılır.

Ratitizm ve Osteomalasi:

Raşitizm, kalsiyum, fosfor veya vitamin D’nin biri veya birkaçının vücuda yeterince alınamaması veya bunların rasyondaki miktarı arasında uygun bir dengenin bulunmaması sonucu genellik 4-6 hafta yaştan küçük civcivlerde görülür. Ayrıca potasyum noksanlığı fosfordan yararlanmayı azalttığından raşitizme neden olur. Ergin hayvanlarda aynı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan hastalığa osteomalasi adı verilir. Bu hastalıkta kemiklerden aşırı kalsiyum kaybı sonucu kemik mineral içeriğinde ciddi azalma vardır. Raşitizm ve osteomalasi, hayvanların kalsiyum, fosfor ve vitamin D bakımından desteklenmesiyle tedavi edilebilir. Bunu için yemlerin 5-7 gün süreyle potasyum, kalsiyum ve fosforca desteklenmesi ve aynı süreyle suyla ek vitamin D3 verilmesi gerekir.

Kiriş Kayması (Perosis):

Perosisin değişik nedenleri olmakla birlikte genel olarak manganez noksanlığına bağlı olarak gelişen bacak kemiklerinin deformasyonu ile karakterize edilen bir hastalıktır. Hastalığın çıkışında manganez ile birlikte kolin, niasin ve biyotin eksikliğinin de rolü vardır. Bu hastalık daha çok genç hayvanlarda, özellikle de etlik piliçlerde görülür. Başlıca belirtileri arasında diz eklemlerinin yassılaşması ve şişmesi sayılır. Bu belirtileri takiben aşil (achilles) kirişleri eklem uçlarından kayarak bacağın dizden aşağıda kalan kısmı yana doğru açılır. Hastalığın tedavisinde öncelikle yemin manganez düzeyi kontrol edilmeli ve yem, manganez ve vitamin karışımları ile 3-5 gün süreli desteklenmelidir.

Polyneuritis:

Bu hastalık tiamin noksanlığına bağlı olarak gelişir. Tiamin noksanlığı hayvanları aşırı heyecanlı ve uçarı yapar. Şiddetli noksanlıklar bacak, kanat ve boyun kaslarını etkileyerek felce neden olur. Hayvanlar başlarını geriye atarak gergin kanatları üzerine yatarlar ve tekrar doğrulmakta güçlük çekerler. Bu hastalık yeme tiamin katkısıyla giderilebilir. Ancak uzun süreli tiamin noksanlıklarında sinirlerde düzeltilemeyen ve kalıcı hasarlar oluşur.

Deli Civciv Hastalığı (Ensefomalasi):

Vitamin E noksanlığından ileri gelen bu hastalık 2-4 haftalık civcivlerde sendeleme, dengesizlik ve felç yapar. Baş geriye veya öne, bazende yana kıvrılır. Hasta hayvanları tedavi etme olanağı yoktur. Ancak yemlerin vitamin E veya sentetik antioksidanlarla desteklenmesi hastalığı önlemede etkindir.

Kıvrık Parmak Felci:

Riboflavin bakımından noksan yemler özellikle civcivlerde bir veya iki ayakta parmakların kıvrılmasına, büyümenin durmasına, ishallere, yürüme güçlüklerine ve ölümlere yol açar. Bu hastalığa ayrıca kümeslerde infrared lambaların kullanılması da neden olabilir. Normalde hastalık riboflavin desteklemesiyle tedavi edilebildiği halde, infrared lambaların neden olduğu durumlarda riboflavin takviyesi etkisiz kalır.

Civciv Dermatiti:

Civcivlerde ve ergin tavuklarda pantotenik asit noksanlığında ortaya çıkan bu hastalık, tüylerle kaplı olmayan bölgelerde deride iltihaplanmalara yol açar. Hastalık başlangıcında tüyler kabarır, ağız ve göz etrafında kabuklu yaralar gelişir, göz kapaklarında yapışma görülür. İleri durumlarda parmaklarda ve ayakların altında deri yarılması, erginlerde yumurta veriminde ve çıkış gücünde düşme görülür. Hastalık içme suyuna 5-7 gün süreli pantotenik asit takviyesi ile tedavi edilebilir.

Kafes Felci:

Kafeste yetiştirilen yüksek verimli yumurta tavuklarına özgü bir hastalıktır. Kesin nedeni tam olarak bilinmemekle beraber yemlerin kalsiyum düzeyinin yetersiz olması veya herhangi bir nedenle yem tüketiminin normalin altına düşmesine bağlı olarak sıkça görülür. Yaşı 30 haftadan düşük tavuklarda esas neden yem kalsiyum düzeyinin yüksek yumurta verimini karşılamayacak düzeyde kalmasıdır. Tedavisinde yemlerin kalsiyum, fosfor ve vitamin D bakımından desteklenmesi uygundur. Ayrıca ayakta duramayan tavukların kafesten çıkarılarak bir süre yerde tutulması, iyileşmeye yardımcı olmaktadır.

Karaciğer Yağlanması (Yağlı Karaciğer Sendromu):

Tavuklarda yağ sentezinin büyük bir bölümü karaciğerde oluşmaktadır. Yağ metabolizmasındaki herhangi bir aksama karaciğerin yağlanmasına neden olur. Bu metabolik bozukluk en çok 4-8 haftalık etlik piliçlerde ve yumurta verimi başlangıcında ve 9-10 aylık yumurta verimi ayındaki yumurta tavuklarında görülür. Karaciğer yağlanması yumurta tavuklarında önce yumurta ağırlığını ve daha sonra da yumurta verimini olumsuz yönde etkiler. Karaciğer incelendiğinde büyüme ve renginde açılma (açık gri-sarı bir renk) görülür. Karaciğer yağlanması iç kanamalara da neden olabilir. Karaciğer yağlanmasının değişik nedenleri vardır. Bunlardan ilki kalıtım olup, bazı Legorn hatlarında bu metabolik bozukluğunun görülme oranı yüksektir. Bu metabolik hastalık rasyona bağlı olarak da çıkabilir. Rasyon enerji/protein oranının artması, yemlerin peletlenmesi, fazla miktarda buğday kullanılması ve biyotin noksanlığı bu hastalığa yol açabilir. Ayrıca aşırı sıcak ve yemlerin mikotoksinlerle bulaşıklığı yağlı karaciğer sendromuna yol açabilir. Karaciğerde yağ metabolizmasını dolaylı olarak etkileyen metionin, folik asit, kolin, vitamin B12 gibi maddelere lipotrop maddeler denir. Bu maddelerin fazlaca yeme katılması karaciğer yağlanmasını önleyebilir.

Göğüs iltihabı:

Yeterli hareket alanı bulamayan tavuklarda görülür. Bu nedenle hastalık kafes tavukçuluğunda daha yaygındır. Herhangi bir dış yaralanma ve enfeksiyon durumunda daha hızlı gelişir. Hastalığa yakalanmış tavuklar incelendiğinde kanlı yumurta akı ile sıvı ile dolu kesecikler kendini gösterir. Hastalığın önlenmesi için hayvanlara yeterli alan ayrılması ve özellikle yemlerin kalsiyum, fosfor ve vitamin B3 gibi mineral ve vitaminlerce yeterli olmasına dikkat edilmelidir.

Bir Cevap Yazın